Hệ điều hành là gì? Khi bạn sử dụng máy tính, điện thoại di động hoặc bất kỳ thiết bị điện tử nào khác, có lẽ bạn đã từng nghe đến thuật ngữ “hệ điều hành” (Operating System – OS). Nhưng liệu bạn đã thực sự hiểu rõ về khái niệm này và tầm quan trọng của nó trong cuộc sống hàng ngày chưa?

Hệ điều hành là nền tảng của tất cả các thiết bị công nghệ mà chúng ta sử dụng hàng ngày. Để hiểu rõ hơn về hệ điều hành, chúng ta hãy cùng tìm hiểu qua bài viết sau nhé!

Hệ điều hành là gì?

Hệ điều hành (Operating System – OS) là một phần mềm quan trọng chạy trên một máy tính hoặc thiết bị điện tử giúp quản lý và điều khiển tất cả các hoạt động và tài nguyên của hệ thống. Hệ điều hành làm nhiệm vụ cơ bản là cung cấp một giao diện cho người dùng và các ứng dụng để tương tác với phần cứng của máy tính hoặc thiết bị.

Hệ điều hành là phần mềm nền tảng của bất kỳ thiết bị điện tử nào, từ máy tính để bàn, laptop, điện thoại thông minh, máy tính bảng đến các thiết bị công nghiệp như máy chủ (server) và mạng lưới máy tính.

Tại sao phải sử dụng hệ điều hành?

Hệ điều hành có vai trò cực kỳ quan trọng, nếu không có nó, mỗi ứng dụng sẽ cần có giao diện người dùng riêng cũng như code toàn diện cần thiết để xử lý tất cả các chức năng cấp thấp cơ bản của máy tính như bộ lưu trữ đĩa, giao diện mạng… Xem xét đến sự đa dạng của phần cứng cơ bản hiện có, điều này sẽ làm tăng đáng kể kích thước của mỗi ứng dụng và khiến cho việc phát triển phần mềm trở nên không thực tế.

Tìm hiểu hệ điều hành là gì ta thấy thay vào đó, nhiều tác vụ cơ bản, chẳng hạn như gửi gói mạng hoặc hiển thị văn bản trên một thiết bị đầu ra tiêu chuẩn có thể được giao cho phần mềm hệ thống (hệ điều hành) làm vai trò trung gian giữa các ứng dụng và phần cứng. Phần mềm hệ thống cung cấp một cách thức liên tục và có thể lặp lại cho các ứng dụng tương tác với phần cứng mà không cần ứng dụng biết bất kỳ chi tiết nào về phần cứng.

Miễn là mỗi ứng dụng truy cập các tài nguyên và dịch vụ cùng một cách, phần mềm hệ thống hay hệ điều hành có thể phục vụ gần như bất kỳ số lượng ứng dụng nào. Điều này giảm đáng kể lượng thời gian và mã hóa cần thiết để phát triển và gỡ lỗi một ứng dụng, đồng thời đảm bảo rằng người dùng có thể kiểm soát, cấu hình và quản lý phần cứng hệ thống thông qua một giao diện chung và được hiểu rõ.

Ngày nay, hệ điều hành cung cấp một nền tảng toàn diện giúp xác định, cấu hình và quản lý nhiều loại phần cứng.

Các thành phần chính của hệ điều hành

Kernel

Biết hệ điều hành là gì đừng quên Kernel là phần quan trọng nhất của hệ điều hành, chịu trách nhiệm quản lý tài nguyên phần cứng và cung cấp giao tiếp giữa phần cứng và phần mềm. Nó điều khiển việc thực thi các quy trình, quản lý bộ nhớ và quản lý các thiết bị ngoại vi.

User Interface – UI

Giao diện người dùng là thành phần mà người dùng tương tác để sử dụng máy tính hoặc thiết bị. Có hai loại giao diện chính: giao diện dòng lệnh (CLI) và giao diện đồ họa (GUI).

Application Programming Interface (API)

API là một tập hợp các quy tắc và giao thức mà các ứng dụng sử dụng để tương tác với nhau. API cho phép các ứng dụng và dịch vụ khác nhau giao tiếp và chia sẻ dữ liệu, chức năng hoặc tài nguyên mà chúng cung cấp mà không cần biết chi tiết về cách ứng dụng hoặc dịch vụ đó được triển khai bên trong.

API kết nối các ứng dụng với các hệ điều hành, cho phép các ứng dụng truy cập tài nguyên hệ thống. Do đó, các nhà phát triển có thể xây dựng các ứng dụng mạnh mẽ và hiệu quả hơn cho hệ điều hành.

>> Xem thêm: Application Programming Interface (API) là gì?

Hệ điều hành có bao nhiêu loại?

Hệ điều hành máy tính

Hệ điều hành trên máy tính là một phần mềm quan trọng quản lý và điều khiển các hoạt động của máy tính cá nhân hoặc máy tính xách tay. Nó làm nhiệm vụ quản lý tài nguyên phần cứng của máy tính, cung cấp giao diện người dùng để tương tác với máy tính và hỗ trợ chạy các ứng dụng, chương trình khác nhau. Một số hệ điều hành máy tính phổ biến bao gồm: Windows, macOS, Linux, ChromeOS,…

Hệ điều hành di động

Hệ điều hành di động là một loại hệ điều hành được thiết kế và tối ưu hóa cho các thiết bị di động như điện thoại thông minh, máy tính bảng, đồng hồ thông minh và thiết bị di động khác. Hệ điều hành di động giúp quản lý tài nguyên phần cứng của thiết bị, cung cấp giao diện người dùng dành cho màn hình cảm ứng và hỗ trợ việc chạy ứng dụng di động. Một số hệ điều hành di động phổ biến: Android, iOS, KaiOS, Tizen, WatchOS và WearOS…

Hệ điều hành nhúng

Biết hệ điều hành là gì, bạn có biết hệ điều hành nhúng là gì không? Đây là một hệ điều hành máy tính được thiết kế để thực hiện một nhiệm vụ hoặc chức năng cụ thể. Hệ điều hành nhúng thường được tích hợp vào các thiết bị vật lý, chẳng hạn như máy giặt, tivi, ô tô, ATM, POS…

Hệ điều hành mạng

Đây là một hệ điều hành chuyên dụng nhằm hỗ trợ liên lạc giữa các thiết bị hoạt động trên mạng cục bộ (LAN). NOS cung cấp ngăn xếp giao tiếp cần thiết để hiểu các giao thức mạng nhằm tạo, trao đổi và phân tách các gói mạng.

Hệ điều hành thời gian thực

Đây là một hệ điều hành được thiết kế để xử lý các yêu cầu trong thời gian thực, tức là các yêu cầu có thời gian đáp ứng tối thiểu được xác định trước. RTOS được sử dụng trong các ứng dụng mà việc xử lý các yêu cầu không đúng thời gian có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, chẳng hạn như hệ thống điều khiển máy bay, hệ thống giám sát y tế và hệ thống điều khiển công nghiệp.

Chức năng của hệ điều hành là gì?

• Quản lý tài nguyên: Hệ điều hành quản lý và phân phối tài nguyên như CPU (Central Processing Unit), bộ nhớ RAM (Random Access Memory), ổ cứng và các thiết bị ngoại vi khác để đảm bảo chúng được sử dụng hiệu quả.
• Quản lý quy trình: Hệ điều hành quản lý các quy trình chạy trên hệ thống, điều khiển việc thực thi, lập lịch thời gian, và quản lý tài nguyên cho mỗi quy trình.
• Giao diện người dùng: Hệ điều hành cung cấp một giao diện cho người dùng để tương tác với máy tính hoặc thiết bị. Giao diện này có thể là dòng lệnh (command-line interface) hoặc giao diện đồ họa (graphical user interface – GUI).
• Quản lý file: Hệ điều hành quản lý và kiểm soát các tập tin và thư mục trên hệ thống, cho phép người dùng lưu trữ và truy cập dữ liệu.
• Bảo mật: Hệ điều hành bảo vệ dữ liệu và tài nguyên của hệ thống khỏi các mối đe dọa bằng cách thiết lập các cơ chế bảo mật và quyền truy cập.

Cập nhật hệ điều hành bằng cách nào?

Cách cập nhật hệ điều hành phụ thuộc vào loại hệ điều hành bạn đang sử dụng và nền tảng cụ thể. Để biết cách cập nhật hệ điều hành là gì, dưới đây là một hướng dẫn tổng quan về cách cập nhật hệ điều hành trên một số nền tảng phổ biến:

Windows:

• Trên máy tính chạy Windows, bạn có thể cập nhật hệ điều hành bằng cách mở “Cài đặt” (Settings) và chọn “Cập nhật & Bảo mật” (Update & Security).
• Tại đây, bạn có thể kiểm tra và tải về các bản cập nhật hệ điều hành Windows.

MacOS:

• Trên máy tính Mac, bạn có thể cập nhật hệ điều hành bằng cách mở “App Store” và chọn tab “Cập nhật” (Updates).
• Nếu có bản cập nhật hệ điều hành mới, nó sẽ hiển thị ở đây.

Linux:

• Trên các bản phân phối Linux khác nhau, cách cập nhật có thể khác nhau. Trong hầu hết trường hợp, bạn có thể sử dụng dòng lệnh để cập nhật hệ điều hành.
• Ví dụ, trên Ubuntu và các bản phân phối dựa trên Debian, bạn có thể chạy lệnh sau để cập nhật hệ điều hành:

Android:

• Trên thiết bị Android, bạn có thể cập nhật hệ điều hành bằng cách mở “Cài đặt” (Settings), chọn “Cài đặt hệ thống” (System), sau đó chọn “Cập nhật” (Software Update).
• Tùy thuộc vào nhà sản xuất và phiên bản Android, giao diện có thể khác nhau.

iOS (iPhone và iPad):

• Trên các thiết bị iOS, bạn có thể cập nhật hệ điều hành bằng cách mở “Cài đặt” (Settings), chọn “Chung” (General), và sau đó chọn “Cập nhật phần mềm” (Software Update).
• Nếu có bản cập nhật mới, bạn có thể tải về và cài đặt từ đây.

Lời kết

Bài viết trên đã cho chúng ta biết hệ điều hành là gì và tầm quan trọng của nó trong máy tính và các thiết bị điện tử được chúng ta sử dụng hàng ngày. Có thể thấy rằng, hệ điều hành là một phần không thể thiếu để đảm bảo hệ thống hoạt động một cách hiệu quả. Nếu không có hệ điều hành, việc quản lý và tương tác với máy tính, các thiết bị điện tử sẽ trở nên vô cùng phức tạp.

Hãy tiếp tục đón xem những bài viết mới nhất của Máy Chủ Sài Gòn tại Website hoặc Fanpage!